TAARIFA YA MANGE KIMAMBI KUHUSU NJAMA ZA KUMHUSISHA EMMANUEL NCHIMBI NA MO29: Tanzania Inaelekea Kwenye Vita vya Wenyewe kwa Wenyewe?

Na Rev. Godwin Chilewa

Tarehe 14 Oktoba 2026, mwanaharakati Mange Kimambi alitoa taarifa iliyozua maswali mazito kuhusu mwelekeo wa siasa za Tanzania na mahusiano ya madaraka ndani ya Chama Cha Mapinduzi (CCM). Katika video iliyosambazwa kupitia Instagram na mitandao mingine ya kijamii, Mange alidai kuwa Rais Samia Suluhu Hassan ameandaa mkakati unaolenga kummaliza aliyekuwa Makamu wa Rais Mhe. Emmanuel Nchimbi na ikiwezekana kumfunga gerezani.

Kwa mujibu wa taarifa hiyo, Emmanuel Nchimbi, Waziri Mkuu Mwigulu Nchemba, baadhi ya wafanyabiashara wakubwa na viongozi fulani wa CCM wanaweza kuhusishwa na madai ya kupanga au kuchochea vurugu zilizotokea wakati wa maandamano ya Oktoba 29. Mange anadai kuwa mkakati huo una lengo pana zaidi ya kutafuta ukweli kuhusu vurugu hizo. Lengo kuu ni kuondoa wapinzani wa ndani ya CCM na kuweka mazingira ya Rais Samia kumchagua mgombea anayemtaka kwa uchaguzi wa mwaka 2030, ambaye Mange anamtaja kuwa Ridhiwani Kikwete. Lengo la pili ni kuionesha jumuia ya kimataifa kwamba Tume ya Jinai aliyoiunda imetenda haki kwa kuwachukulia hatua hata viongozi wa chama tawala, na hivyo kumsafisha.

Haya ni madai mazito yanayogusa usalama wa taifa, uwajibikaji wa kisiasa, uadilifu wa taasisi za uchunguzi na mustakabali wa urithi wa madaraka serikalini na ndani ya chama tawala. Hata hivyo, uzito wa madai haupaswi kuchanganywa na uthibitisho wake. Bila kupata taarifa zaidi, ushahidi wa msingi alioutumia mtoa taarifa, nyaraka zinazounga mkono madai hayo au majibu ya watu wanaotajwa (TUME) haiwezekani kuyathibitisha kama ukweli uliokwisha kuthibitishwa.

Kwa hiyo, uchambuzi huu hauchukulii madai ya Mange kama hukumu dhidi ya Rais Samia Suluhu Hassan, Emmanuel Nchimbi, Mwigulu au viongozi wengine. Badala yake, unachunguza mantiki ya taarifa hiyo, mianya yake ya kiintelijensia na maswali ambayo mtoa taarifa anapaswa kuyajibu ili umma uweze kutofautisha taarifa inayoweza kuthibitishwa na tafsiri ya kisiasa. Aidha uchambuzi huu unaangalia nini kitatokea endapo madai ya Mange Kimambi ni ya kweli.

Katika uchambuzi wa kiintelijensia, swali huanzia kwa nani anayetoa taarifa, anaitoa kwa msingi gani, ana ushahidi gani, ushahidi huo unaweza kuthibitishwa kwa njia gani, na ni maelezo gani mbadala yanayoweza kueleza matukio hayo?

Mtoa taarifa hii ni Mange Kimambi, mwanaharakati maarufu zaidi Tanzania, mwenye akili ya hali ya juu, elimu ya kutosha, uwezo wa kujenga hoja, na ushawishi unaotisha. Huyu si mwanamke wa kawaida! Ni jeshi la mtu mmoja. Ndiye aliyeitisha maandamano ya Oktoba 29, 2026 yaliyoitingisha serikali kiasi cha kutumia nguvu kubwa iliyopelekea mauaji ya mamia kama si maelfu ya watu.

Wakati wa utawala wa hayati John Magufuli, mwanaharakati Mange aliwahi kuitisha maandamano mengine yaliyomtia hofu Rais Magufuli kiasi cha kuingiza majeshi mitaani kuzuia maandamano kabla hayajaanza. Hivi sasa Mange anampelekesha mahakamani Bilionea wa Marekani ambaye ni mmiliki wa Instagram na Facebook (META) katika kesi iliyovutia dunia nzima. Mange ana mtandao mkubwa wa watoa habari ndani na nje ya nchi, baadhi yao wakiwa katika idara nyeti, ikulu, jeshi na hata TISS. Huyu si mtu wa kumchezea!

Pamoja na ukweli huo, taarifa yake ya tarehe 14 Oktoba 2026 inaonesha ukakasi mkubwa. Hii ni kwasababu yake ya uzito wa taarifa yenyewe, na jinsi mambo aliyoyazungumza yasivyoingia akilini. Hili linasababisha mtu mwenye uelewa afikie hitimisho moja! Aidha safari hii Mange amedanganywa (miss informed) kwa lengo la kumharibia credibility yake, au Tanzania iko kwenye hali mbaya kiasi cha kuweza kuingia kwenye vita vya wenyewe kwa wenyewe muda wowote ule.

Hebu tuanze kwa kutafakari mkakati alioueleza ambapo Tume ya Jinai inayochunguza waliopanga na kutekeleza matukio ya Oktoba 29, 2026 itakavyokuwa na kazi ngumu ya kuwaingiza Emmanuel Nchimbi, na Mwigulu Nchemba katika kile kinachoitwa Uhaini au Njama za Mapinduzi.

Emmanuel Nchimbi alikuwa na sababu gani ya kuchochea vurugu ikiwa tayari alikuwa mgombea mwenza?

Swali la kwanza linalohitaji majibu ya Mange Kimambi au wanaopanga njama alizozieleza (kama zipo) linahusu mantiki ya uhusika wa Emmanuel Nchimbi. Ikiwa, kama inavyodaiwa, ni kweli kwamba Makamu wa Rais aliyejiuzuru alikuwa sehemu ya mpango wa maandamano, alikuwa na sababu gani (motive)? Zingatia kwamba Nchimbi alikuwa tayari ameteuliwa kuwa mgombea mwenza wa urais, ni sababu gani ya kimkakati ambayo ingemfanya achague njia hatari ya kuchochea machafuko kabla ya uchaguzi?

Kwa mtazamo wa uchambuzi wa maslahi ya kisiasa, nafasi ya mgombea mwenza inaweza kumpa mwanasiasa fursa ya kuongeza ushawishi wake ndani ya serikali, kujenga mtandao wa kisiasa na kujiweka katika nafasi ya kuaminika kwa mustakabali wa uongozi. Ikiwa alikuwa tayari amefikia hatua hiyo, madai kwamba angeamua kuhatarisha nafasi yake kwa kupanga vurugu yanahitaji maelezo yanayozidi dhana ya jumla kwamba alikuwa na tamaa ya madaraka.

Aidha Mhe. Emmanuel Nchimbi hakuwa mwanasiasa wa kuokotwa majalalani. Huyu ni mwanasiasa nguli, mwenye uelewa wa hali ya juu, mtu wa mfumo, na aliyekuwa na ukaribu mno na Idara ya Usalama wa Taifa (TISS). Kama kweli alikuwa na nia ya kumuondoa Rais Samia kwenye nafasi yake, angeweza kusubiri ashike nafasi ya umakamu, kisha afanye hujuma za kumuangamiza SSH wakati tayari yeye akiwa katika nafasi ya kurithi madaraka. Hili halihitaji PhD kulielewa. Kwanini aaandae maandamano?

Hata hivyo, hoja hii haimaanishi kuwa mgombea mwenza hawezi kushiriki njama za kisiasa. Katika siasa, watu wanaweza kuwa na maslahi yanayokinzana hata wanapokuwa katika timu moja. Mgombea anaweza kutoridhika na mgawanyo wa madaraka, kutokuaminiana na mkuu wake au kuamini kuwa nafasi aliyopewa haitatoa mamlaka aliyotarajia. Kwa hiyo, uwezekano wa mgogoro wa ndani hauwezi kuondolewa kwa kutegemea cheo pekee.

Lakini uwezekano si ushahidi.

Kumbe Mange anapaswa kueleza ni maslahi gani mahsusi ambayo, kwa mujibu wa ushahidi alionao, yangeweza kumfanya Nchimbi aone vurugu kuwa njia yenye faida kuliko kuendelea na nafasi aliyokuwa nayo. Je, kulikuwa na mgogoro uliothibitishwa kati yake na Rais? Je, kulikuwa na mawasiliano, mikutano au maelekezo yanayoweza kuhusishwa na maandalizi ya vurugu? Je, kuna mashahidi wanaoweza kueleza uhusiano kati ya Nchimbi na vijana wanaodaiwa kuchochewa? Maelezo haya pia tutapenda kuyasikia kwenye TUME husika kama kweli itakuja na hoja alizozieleza Mange Kimambi.

Pia, ni muhimu kutofautisha kati ya kuwapo kwa maslahi ya kisiasa na kuwapo kwa ushahidi wa kitendo cha jinai. Hata kama mwanasiasa angenufaika kisiasa kutokana na tukio fulani, hilo pekee halithibitishi kuwa alilipanga.

Katika mantiki ya kiintelijensia, uchunguzi unapaswa kutafuta kiungo kati ya nia, uwezo, maandalizi na utekelezaji. Nia inayodhaniwa bila ushahidi wa hatua zilizochukuliwa haiwezi kutosha kuthibitisha madai ya njama.

Kwa nini asubiri kuapishwa kuwa makamu wa rais kabla ya kutekeleza mpango wa kumwondoa Samia?

Hoja ya pili inatokana na uwezekano unaodaiwa kwamba Nchimbi alikuwa na matarajio ya kutwaa madaraka. Ikiwa lengo lake lilikuwa kumwondoa Rais Samia na kujipatia urais, kwa nini asingesubiri kwanza kuapishwa na kushika rasmi nafasi ya makamu wa rais, kisha atumie njia za kisiasa au kikatiba kutafuta mabadiliko ya uongozi?

Swali hili linatokana na hesabu ya hatari na faida. Mwanasiasa ambaye tayari yuko karibu na kilele cha madaraka anaweza kuwa na sababu ya kulinda nafasi yake badala ya kujihusisha na hatua inayoweza kusababisha kuondolewa kwake, kufunguliwa mashtaka au kupoteza mtandao wake wa kisiasa. Hivyo, madai ya njama yanahitaji kueleza kwa nini njia yenye hatari kubwa ingechaguliwa wakati njia nyingine zilionekana kuwepo.

Lakini kuna tahadhari muhimu: makamu wa rais si mrithi wa urais kwa maana ya kuwa na mamlaka ya kumwondoa rais wakati wowote anapotaka. Katiba na taratibu za kisheria ndizo zinazoamua namna nafasi ya urais inavyoweza kuwa wazi na nani anachukua madaraka katika mazingira hayo. Kwa hiyo, kuapishwa kwa makamu wa rais kusingempa moja kwa moja mamlaka ya kupanga kuondolewa kwa rais bila vikwazo vya kikatiba na kisiasa.

Mange anapaswa kueleza ni mpango gani hasa anaodai Nchimbi alikuwa nao. Je, anazungumzia njama ya kumshawishi rais aondoke madarakani, mgogoro wa ndani ya chama, au mpango wa kutumia machafuko ili kuleta mazingira ya mabadiliko ya uongozi? Haya ni mazingira tofauti, yenye viashiria tofauti na yanayohitaji ushahidi tofauti. Zaidi ya hayo, je, madai hayo yanatokana na nyaraka au mawasiliano yanayoonyesha mpango ulioanza kabla ya uchaguzi, au ni tafsiri iliyotolewa baada ya matukio ya Oktoba 29?

Kuhusu suala la Waziri mkuu Mwigulu Nchemba aka Madilu pia kuna mengi ya kujiuliza. Ilikuwaje ateuliwe kuwa waziri mkuu, na kuendelea kuachwa katika nafasi hiyo mpaka sasa? Tume itakuwa na ushahidi gani wa kumbana unaozidi Upekuzi wa Idara ya Usalama wa Taifa uliothibitisha kwamba anafaa kuwa waziri mkuu?

Bila majibu hayo, simulizi ya kwamba Nchimbi na Mwigulu Nchemba walichochea vurugu ili kutwaa madaraka inabaki kuwa madai yanayohitaji kuthibitishwa, si hitimisho linaloweza kutegemewa kwa sababu tu linaonekana kueleza mgogoro wa kisiasa. Maelezo haya pia yatapaswa kufafanuliwa bayana kama TUME itakuja na hoja alizozieleza Mange Kimambi.

Miezi tisa ya uongozi: TISS ilikuwa wapi?

Swali lingine linahusu muda na utendaji wa taasisi za usalama. Ikiwa Nchimbi alihusika katika njama za vurugu, kama Mange anavyodai, kwa nini aliendelea kukalia nafasi ya makamu wa rais kwa miezi kadhaa kabla ya kuondolewa katika nafasi hiyo? Na ikiwa kulikuwa na ushahidi wa kutosha wa kumhusisha na uhalifu, kwa nini hatua za uchunguzi au za kiutawala hazikuonekana mapema?

Maswali haya yana uzito kwa sababu taasisi za usalama zina wajibu wa kutathmini vitisho, kukusanya taarifa na kuwafikishia mamlaka husika taarifa zinazohitaji hatua. Katika mfumo unaofanya kazi vizuri, madai ya njama zinazohatarisha usalama wa taifa yanapaswa kuchunguzwa kwa umakini, kwa kuzingatia ushahidi na taratibu za sheria.

Hata hivyo, kuchelewa kwa hatua hakuthibitishi moja kwa moja kuwa taasisi za usalama zilishindwa kutekeleza wajibu wake. Kuna uwezekano kwamba taarifa hazikupatikana mapema, ushahidi haukuwa umekamilika, uchunguzi ulihitaji muda, au madai hayo hayakuwa yamefikia kiwango cha kuhalalisha hatua za kisheria. Pia, taarifa za kiusalama zinaweza kuwepo bila kutangazwa hadharani.

Kwa hiyo, swali kwa Mange si kwa nini TISS haikumkamata Nchimbi pekee. Ni kama kuna ushahidi unaoonyesha kuwa taasisi husika zilikuwa na taarifa za kuaminika kuhusu madai hayo, zilizipuuza, au zilificha matokeo ya uchunguzi. Je, anajua tarehe ambayo taarifa hizo ziliwasilishwa? Je, ana ushahidi wa mawasiliano kati ya maafisa na viongozi waliotajwa? Je, kuna nyaraka zinazoonyesha kuwa mamlaka zilijua kuhusu mpango huo lakini zikaamua kutouchukulia hatua? Maswali haya pia yatapaswa kujibiwa na TUME pale endapo taarifa ya Mangi itabainika kuwa ya kweli.

Pia, ni lazima kutofautisha kati ya TISS, vyombo vya uchunguzi wa jinai, na mamlaka zinazoweza kuchukua hatua za kisheria. Taasisi hizi zina majukumu tofauti. TISS inaweza kukusanya na kuchambua taarifa za kiusalama, lakini si kila taarifa ya kiintelijensia ni ushahidi unaokubalika mahakamani, wala si kila taarifa inatoa msingi wa kumtia mtu hatiani.

Ikiwa madai ya Mange yana msingi, suala linalopaswa kuchunguzwa ni mlolongo wa taarifa na maamuzi: taarifa ilipatikana lini, ilithibitishwa vipi, ilipelekwa kwa nani, na hatua gani zilichukuliwa. Hapo ndipo swali la uwajibikaji wa taasisi litakapoweza kujibiwa kwa ushahidi badala ya dhana.

Mpaka hapa unaweza kufikia hitimisho kwamba taarifa ya Mange Kimambi si sahihi! Aidha ameitoa kwa propaganda, au kwa kudanganywa na watoa habari wake ili kumuondolea credibility! Lakini bado tunarudi palepale. Vipi kama taarifa hii ni kweli? Vipi kama kuna njama za kuitumia TUME kuwamaliza watu waliotajwa kisiasa na au kuwatia kizuizini milele? Huu utakuwa mwanzo wa vita vya wenyewe kwa wenyewe! Utakuwa mwanzo wa anguko la amani ya Tanzania. Ufalme uliofitinika hauwezi kusimama! Mwenyezi Mungu atunusuru!

Naomba hii iwe ni ndoto tu!

Uwe na amani

Rev. Godwin Chilewa